ปัญหาขยะในทะเล ภัยเงียบทำลายทะเลไทยที่สังคมควรตระหนัก

Key Takeaway

• ขยะในทะเลคือของเสียที่มนุษย์สร้างขึ้น หรือใช้แล้วทิ้งลงทะเลโดยตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ และรวมถึงวัตถุที่สูญหายระหว่างพายุในทะเล ส่งผลกระทบต่อสัตว์และสิ่งแวดล้อมใต้ทะเล
• แหล่งที่มาของขยะทะเลมาจากกิจกรรมของมนุษย์ แบ่งออกเป็นกิจกรรมบนบกที่มีการทิ้งขยะตามชายฝั่ง การกำจัดขยะผิดวิธี และกิจกรรมในทะเลที่มาจากการทำอุตสาหกรรมประมง การเดินเรือท่องเที่ยว หรือการลักลอบทิ้งขยะแบบผิดกฎหมาย
• ปัญหาขยะในทะเลส่งผลกระทบด้านสังคมและเศรษฐกิจ ทั้งเรื่องการท่องเที่ยวที่ลดลง และขยะอาจทำลายเครื่องมือที่ใช้ทำกิจกรรมทางทะเล รวมถึงไมโครพลาสติกที่สามารถปนเปื้อนในสัตว์ทะเล เมื่อมนุษย์นำมาบริโภคอาจเกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาวได้

ทะเลไทยขึ้นชื่อเรื่องความสวยงาม ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิต เป็นแหล่งอนุบาลเหล่าสัตว์ทะเล และเป็นแหล่งท่องเที่ยวยอดนิยม แต่กลับมีภัยเงียบค่อยๆ คุกคามระบบนิเวศใต้ทะเลอย่างขยะในทะเล นอกจากจะส่งผลกระทบต่อเหล่าสิ่งมีชีวิตในท้องทะเลแล้ว ยังส่งผลกระทบถึงเศรษฐกิจ การท่องเที่ยว อุตสาหกรรมการประมง และคุณภาพชีวิตของประชาชนอีกด้วย 

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจปัญหาขยะในทะเลให้มากขึ้น หาคำตอบว่าขยะพลาสติกใช้เวลาย่อยสลายกี่ปี? และปลุกจิตสำนึกรักษ์สิ่งแวดล้อมเพื่อท้องทะเลไทยกัน!

ขยะทะเลคืออะไร มาจากไหนบ้าง?

ขยะทะเลคือของเสียที่มนุษย์สร้างขึ้นหรือใช้แล้วทิ้งลงสู่ทะเล หรือทิ้งขยะลงชายหาดโดยตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ รวมถึงวัตถุที่สูญหายระหว่างพายุในทะเล เช่น เครื่องมือประมงหรือสินค้าที่หล่นจากเรือ โดยขยะเกือบทั้งหมดถูกพัดพาไปไกลด้วยกระแสน้ำทะเลและลม ทำให้สามารถพบขยะในทะเลได้ทุกที่ ไม่จำกัดแค่บริเวณชายฝั่งเท่านั้น แต่ยังพบในพื้นที่ห่างไกลออกไปในมหาสมุทร ขยะทะเลยังพบได้ทั้งลอยอยู่บนผิวน้ำ ปะปนอยู่ในมวลน้ำ หรือจมก้นทะเลตามระดับความลึกที่ต่างกันอีกด้วย

แหล่งที่มาของขยะทะเล

แหล่งที่มาของขยะในทะเลสามารถแบ่งออกเป็น 2 แหล่ง ทั้งจากกิจกรรมของมนุษย์บนบกและในทะเล ดังนี้

• กิจกรรมบนบกและชายฝั่ง ได้แก่ การทิ้งขยะตามชายฝั่ง การจัดการขยะแบบผิดวิธี ขยะที่มาจากการระบายน้ำ ภัยพิบัติทางธรรมชาติ

• กิจกรรมในทะเล ได้แก่ การทำอุตสาหกรรมการประมง การเดินเรือท่องเที่ยวหรือพาณิชย์ การทิ้งขยะลงทะเลแบบผิดกฎหมาย การทำเหมืองแร่

ประเภทของขยะในทะเลที่พบบ่อย

ขยะทะเลล้วนเป็นอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตในทะเล ประเภทของขยะที่พบเจอบ่อยมีทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นขวดแก้ว กระป๋องอะลูมิเนียม ขยะพลาสติก เศษอุปกรณ์ตกปลา ขยะทางการแพทย์ กล่องโฟม เชือก หรือเศษโฟม โดยขยะที่พบเจอในทะเลมากที่สุดก็คือ “ขยะพลาสติก” ที่มาจากกิจกรรมของมนุษย์และขาดการจัดการขยะพลาสติกที่มีประสิทธิภาพ เช่น ขวดพลาสติก ถุงพลาสติก ถุงขนม หลอดดูดน้ำ หรือฝาพลาสติก 

โดยขยะพลาสติกเป็นขยะที่ย่อยสลายยาก ในแต่ละปีจะมีขยะพลาสติกราว 12 ล้านตันถูกทิ้งลงสู่ทะเล โดยมีเพียง 5% เท่านั้นที่ลอยอยู่บนผิวน้ำ และส่วนที่เหลือจมลงก้นทะเล เพราะพลาสติกมีน้ำหนักเบา สามารถเคลื่อนที่ไปได้ไกลผ่านคลื่น ลม และปรากฏการณ์ทางธรรมชาติต่างๆ 

แล้วพลาสติกใช้เวลาย่อยสลายกี่ปี? ขยะพลาสติกบางชนิดใช้เวลาย่อยสลายถึง 450 ปี แต่ในบางชิ้นก็สลายตัวไปเป็นไมโครพลาสติกที่มีขนาดเล็ก หนาเพียง 0.3 – 5 มิลลิเมตร ปนเปื้อนในระบบนิเวศทางทะเล ส่งผลกระทบต่อเหล่าสัตว์ทะเล จนกระทั่งส่งผลต่อมนุษย์เมื่อกินสัตว์ทะเลเหล่านั้นเข้าไป

ผลกระทบของปัญหาขยะในทะเล

ปัญหาขยะในทะเลเป็นปัญหาที่ควรได้รับการตระหนักรู้ถึงผลกระทบรอบด้าน ทั้งผลกระทบทางสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ การท่องเที่ยว และสังคม ดังนี้

สิ่งแวดล้อม

ขยะทะเลส่งผลกระทบอย่างมากในด้านสิ่งแวดล้อมทางทะเล ทั้งสัตว์และระบบนิเวศ โดยสัตว์ทะเลจำนวนมากเข้าใจผิดคิดว่าขยะพลาสติกเป็นอาหาร เมื่อกลืนเข้าไป พลาสติกจะไปรบกวนระบบทางเดินอาหาร ทำให้รู้สึกอิ่มตลอดเวลาและไม่ได้รับสารอาหารจริงๆ ทำให้สัตว์ขาดสารอาหารและอาจเสียชีวิตได้ ขยะพลาสติกยังเป็นอันตรายต่อสัตว์จากการถูกรัดจากเศษอวน เชือก หรือเศษพลาสติก ทำให้สัตว์ทะเลได้รับบาดเจ็บ หรือไม่สามารถเคลื่อนได้ตามปกติจนเสียชีวิตนั่นเอง ซึ่งรวมถึงส่งผลกระทบต่อสัตว์ใกล้สูญพันธุ์ด้วยเช่นกัน

นอกจากสัตว์ทะเลที่ได้รับผลกระทบแล้ว ขยะทะเลยังส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ ทั้งอวนและขยะพลาสติกอาจทำลายแนวปะการังได้ ไมโครพลาสติกยังส่งผลกระทบต่อสายใยอาหาร บังแสงแดดไม่ให้ส่องถึงแพลงตอนและสาหร่ายทะเล ทำให้ห่วงโซ่อาหารเสียสมดุลและลดปริมาณอาหารทะเล รวมถึงพลาสติกยังส่งผลให้เกิดมลพิษทางทะเลสะสมในตัวสัตว์ทะเลและส่งต่อไปถึงมนุษย์ผ่านการบริโภคอีกด้วย

เศรษฐกิจและการท่องเที่ยว

ปัญหาขยะในทะเลส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจ ทั้งการประมงและการท่องเที่ยว เนื่องจากขยะส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตใต้ทะเล ทำให้ระบบนิเวศไม่สมบูรณ์ ปริมาณสัตว์ลดลง และขยะอาจทำลายเครื่องมือที่ใช้ทำกิจกรรมทางทะเล ทำให้การท่องเที่ยวลดลงและส่งผลกระทบต่อรายได้ของชาวประมง นอกจากนี้ ยังเป็นการเพิ่มค่าใช้จ่ายในการเก็บและจัดการขยะทั้งในทะเลและชายฝั่งอีกด้วย

สังคม

ผลกระทบจากปัญหาขยะทะเลด้านสังคม ทั้งความปลอดภัย สุขภาพและคุณภาพชีวิตของคนบริเวณชายฝั่ง เช่น ขยะอาจทำให้คนที่เดินตามชายหาดหรือว่ายน้ำได้รับบาดเจ็บจากขยะโดยไม่รู้ตัว ทำให้ความน่าเที่ยวลดลง ส่วนไมโครพลาสติกสามารถปนเปื้อนในสัตว์ทะเลที่มนุษย์นำมาบริโภค เกิดความเสี่ยงต่อสุขภาพในระยะยาว เช่น สะสมสารพิษในร่างกายโดยไม่รู้ตัว 

นอกจากนี้ ยังส่งผลกระทบถึงคุณภาพชีวิตของผู้คนที่อยู่อาศัยและทำมาหากินตามชายฝั่งทะเล ตัวอย่างเช่น ชาวประมงต้องหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่เต็มไปด้วยขยะ หรือประชาชนไม่สามารถใช้พื้นที่ชายหาดเพื่อพักผ่อนหรือทำกิจกรรมได้อย่างปลอดภัย

แนวทางแก้ปัญหาขยะทะเล คืนชีวิตด้วยมือเรา

ปัญหาขยะทะเลเป็นปัญหาที่สามารถแก้ไขได้ เพื่อช่วยท้องทะเล ชายฝั่ง หรือสัตว์ทะเลให้กลับมาอุดมสมบูรณ์ และเป็นการแก้ปัญหามลพิษให้ดีขึ้น โดยแต่ละภาคส่วนสามารถแก้ปัญหาได้ดังนี้

ภาคประชาชน

• ลดการใช้พลาสติกแบบครั้งเดียวทิ้ง และเลือกใช้วัสดุทดแทนพลาสติก เช่น ถ้วย จาน หลอดกระดาษ หรือวัสดุธรรมชาติอย่างใบตอง กล่องชานอ้อย เพื่อลดการทิ้งขยะพลาสติกลงทะเล
• สร้างจิตสำนึกที่ดีต่อท้องทะเล เช่น การแยกขยะให้เป็นนิสัย เพื่อให้ขยะได้รับการกำจัดอย่างถูกวิธี และการจัดกิจกรรม CSR หรืออาสาสมัคร เพื่อสร้างจิตสำนึกรักธรรมชาติไม่ทิ้งขยะลงทะเล

• เก็บขยะตามชายหาดและทะเล รวมถึงเก็บขยะตามแนวปะการัง ป่าชายเลน เพื่อหยุดและป้องกันขยะไหลลงทะเล

• หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์ที่มีไมโครบีดส์ (Microbeads) เนื่องจากไมโครบีดส์ก็เป็นพลาสติกประเภทหนึ่ง ที่อาจปล่อยไมโครพลาสติกลงน้ำและทะเลได้ เช่น ไมโครบีดส์จากสครับผิว หรือยาสีฟันบางชนิด

• รีไซเคิลและนำกลับมาใช้ใหม่ เพื่อยืดอายุการใช้งานของพลาสติก ลดการผลิตใหม่

• ติดตั้งทุ่นดักขยะในคลองหรือท่อระบายน้ำ โดยใช้แหหรือตาข่ายช่วยดักจับขยะก่อนจะไหลลงสู่ทะเล

• กำจัดขยะอย่างถูกวิธี เช่น การเผาขยะเพื่อผลิตพลังงานไฟฟ้าด้วยเตาเผาที่ปลอดภัยต่อสิ่งแวดล้อม

ภาครัฐและหน่วยงานต่างๆ

• ออกกฎหมายบังคับใช้ ประเทศไทยกำหนดแผนบริหารจัดการขยะ รวมถึงขยะทะเลด้วยการออกแผนปฏิรูปประเทศด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ออกกฎหมายต่างๆ ทำ Roadmap การกำจัดขยะพลาสติก เพื่อลดการใช้พลาสติกและการนำพลาสติกกลับมาใช้ประโยชน์ให้ได้ 100% 

• สร้างความร่วมมือ จากภาครัฐและหน่วยงานต่างๆ เช่น การออกแคมเปญรณรงค์ “งดใช้ถุงพลาสติก” โครงการจากความร่วมมือของทุกภาคส่วนอย่าง โครงการวน (Won Project) โครงการขยะกำพร้า 
• ผลิตนวัตกรรมเพื่อลดปริมาณขยะในทะเล โดยอาศัยความร่วมมือระหว่างชุมชน สถานศึกษา และองค์การปกครองส่วนท้องถิ่น ตัวอย่างเช่น การจัดทำทุ่นกักขยะลอยน้ำ หรือเรือเก็บขยะ 

สรุป

ปัญหาขยะในทะเลเป็นปัญหาที่เกิดจากของเสียที่มนุษย์ทิ้งลงทะเลโดยตั้งใจและไม่ได้ตั้งใจ โดยมาจากกิจกรรมบนบกและกิจกรรมในทะเล เช่น การท่องเที่ยว ประมง และการจัดการขยะแบบผิดวิธี โดยขยะทะเลที่พบบ่อยนั้นเป็นขยะพลาสติก ที่มีกระบวนการย่อยสลายนาน และส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ สังคม คุณภาพชีวิตของผู้คน รวมถึงส่งผลต่อการท่องเที่ยวอีกด้วย 

การแก้ปัญหาสามารถทำได้โดยเริ่มจากประชาชนด้วยกัน เช่น ลดการใช้พลาสติก แยกขยะ เก็บขยะชายหาด สร้างจิตสำนึกในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม ส่วนภาครัฐต้องสนับสนุนด้วยการออกกฎหมาย แผนงานและร่วมมือกับหน่วยงานอื่นๆ เพื่อการจัดการขยะอย่างยั่งยืน หรือร่วมสนับสนุน แก้ปัญหาขยะทะเลผ่าน Cheewid ที่พร้อมสร้างการเปลี่ยนแปลงเชิงบวกแก่สังคมไทย และสามารถค้นหาองค์กรหรือมูลนิธิเพื่อช่วยเหลือสังคมในทุกแง่มุม และคืนชีวิตให้ท้องทะเลกลับมาสวยงามกัน

References

1. ฐานข้อมูลความรู้ทางทะเล. ขยะทะเล. mkh.in.th. Retrieved 10 June 2025. 
2. จิตราภรณ์ ฟักโสภา. คุณภาพระบบนิเวศทะเลไทยอาจวิกฤติ หาก “ปัญหาขยะพลาสติกในทะเล” ยังไม่ถูกจัดการอย่างยั่งยืน | SDG Move. sdgmove.com. Retrieved 10 June 2025.
3. Health & Envitech. วิธีง่าย ๆ ช่วยลดมลพิษ แก้ปัญหาขยะทะเล – HEALTH & ENVITECH. healthenvi.com. Retrieved 10 June 2025.
4. Thairath. “ขยะพลาสติก” ในทะเล มลพิษทางสิ่งแวดล้อม ที่ไม่ควรมองข้าม. thairath.co.th. Published 24 July 2023. Retrieved 10 June 2025.
5. Morgan Stanley. Marine Debris. education.nationalgeographic.org. Retrieved 10 June 2025.

FAQ – คำถามที่พบบ่อย

ขยะทะเลเป็นปัญหาที่สังคมควรตระหนักถึงผลกระทบ ใครมีข้อสงสัยเกี่ยวกับขยะทะเล เราได้รวบรวมคำถามและคำตอบเกี่ยวกับปัญหาขยะในทะเลมาให้แล้ว

ขยะอะไรที่พบมากที่สุดในทะเลไทย?

ขยะทะเลส่วนใหญ่ที่พบ ได้แก่ ถุงพลาสติก ถุงหูหิ้ว บรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่ม รวมถึงเศษเชือก แห และอวนจากกิจกรรมประมง โดยคาดว่าทุกปีมีขยะจากแหล่งบนฝั่งไหลลงสู่ทะเลประมาณ 30,000 – 50,000 ตัน

การทิ้งขยะลงทะเลส่งผลกระทบอะไรบ้าง?

ขยะทะเลส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศ เช่น ปะการังเสียหาย ชายหาดสกปรก และต้นไม้ในป่าชายเลนอ่อนแอจนตาย ส่วนผลกระทบต่อมนุษย์ คือขยะเป็นแหล่งเชื้อโรคและสารพิษที่อาจกระทบต่อสุขภาพระยะยาว และทำให้สูญเสียรายได้จากการท่องเที่ยว

ขยะริมชายหาดคืออะไร?

ขยะทะเล (Marine debris) คือสิ่งของหรือของเสียที่มนุษย์สร้างขึ้นและหลุดรอดลงสู่ทะเล ไม่ว่าจะตั้งใจทิ้งหรือเกิดจากความประมาท เช่น เครื่องมือประมง วัสดุจากกิจกรรมเรือ และของเสียจากกระบวนการผลิตที่ไหลลงสู่ทะเลและชายฝั่ง