ขยะอิเล็กทรอนิกส์ ทิ้งอย่างไรไม่ให้กระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) คือปัญหาที่กำลังขยายตัวอย่างรวดเร็วในปัจจุบัน การทิ้งหรือกำจัดขยะเหล่านี้ไม่ถูกวิธีสามารถก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพได้ ดังนั้นการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกต้องและปลอดภัยจึงเป็นสิ่งสำคัญ เพื่อให้การกำจัดขยะนี้เป็นไปอย่างยั่งยืน ไม่ส่งผลเสียต่อโลกและผู้คนในระยะยาว

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ คืออะไร? มีอะไรบ้าง?

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (Electronic Waste หรือ E-Waste) หรือที่เรียกว่า WEEE (Waste from Electrical and Electronic Equipment) คือ ซากเครื่องใช้หรืออุปกรณ์ที่ใช้กระแสไฟฟ้าหรือสนามแม่เหล็กในการทำงาน ซึ่งไม่เป็นไปตามมาตรฐาน (Off-spec) หรือหมดอายุการใช้งานและล้าสมัย

อุปกรณ์ขยะอิเล็กทรอนิกส์มักประกอบด้วยชิ้นส่วนที่ไม่สามารถย่อยสลายตามธรรมชาติได้และมีสารประกอบที่เป็นพิษ เมื่ออุปกรณ์เหล่านี้ถูกทิ้งหรือส่งต่อไปยังร้านรับซื้อของเก่าหรือรถรับซื้อของเก่า ชิ้นส่วนจะถูกคัดแยกและนำไปกำจัดต่อไป ซึ่งขยะอิเล็กทรอนิกส์มีอะไรบ้าง สามารถแบ่งประเภทของขยะเหล่านี้ออกตามลักษณะของอุปกรณ์ ดังนี้

• ขยะอิเล็กทรอนิกส์ขนาดใหญ่ เช่น ตู้เย็น เครื่องซักผ้า เครื่องปรับอากาศ เตาอบไมโครเวฟ และโทรทัศน์
• ขยะอิเล็กทรอนิกส์ขนาดเล็ก เช่น โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ แท็บเล็ต เครื่องคิดเลข และเครื่องพิมพ์
• อุปกรณ์โทรคมนาคม เช่น โทรศัพท์บ้าน โทรศัพท์มือถือ และอุปกรณ์เครือข่าย
• เครื่องมือทางการแพทย์ เช่น เครื่องเอกซเรย์ เครื่องวัดชีพจร และอุปกรณ์ทางการแพทย์อื่นๆ
• ขยะอิเล็กทรอนิกส์อื่นๆ เช่น ถ่านไฟฉาย แบตเตอรี่ หลอดไฟ และแผงวงจร

ผลกระทบของขยะอิเล็กทรอนิกส์ต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ 

ขยะอิเล็กทรอนิกส์มีผลกระทบรุนแรงต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของมนุษย์ ดังนี้

ผลกระทบและอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม

• การกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์ด้วยวิธีฝังกลบอาจทำให้สารพิษปนเปื้อนสู่สิ่งแวดล้อม โดยสารเหล่านี้จะตกค้างในดินและแหล่งน้ำ จากนั้นแทรกซึมเข้าสู่ระบบนิเวศและห่วงโซ่อาหาร
• การกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์ด้วยวิธีการเผาอาจทำให้เกิดกลิ่นเหม็นไหม้และปล่อยก๊าซอันตราย เช่น ซัลเฟอร์ไดออกไซด์ คาร์บอนมอนอกไซด์ สารไดออกซิน และฟูแรน ซึ่งเป็นสารที่ก่อมะเร็ง
• ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์และสารทำความเย็นจากซาก E-Waste สามารถทำลายชั้นโอโซนและมีส่วนในการก่อให้เกิดภาวะโลกร้อน 

ผลกระทบและอันตรายต่อสุขภาพ

ขยะอิเล็กทรอนิกส์มีสารพิษที่อันตราย ซึ่งอาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์ โดยสารเหล่านี้สามารถเข้าสู่ร่างกายและทำลายระบบต่างๆ เช่น

• ตะกั่วสามารถทำให้เกิดอาการปวดศีรษะ คลื่นไส้ และหากสะสมในร่างกายอาจก่อให้เกิดโรคพิษตะกั่ว ซึ่งมีพิษทำลายระบบประสาท ระบบเลือด การทำงานของไต และระบบสืบพันธุ์
• สารปรอทสามารถทำให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจและผิวหนัง รวมถึงอาการอาเจียน ท้องร่วง และความจำเสื่อม อีกทั้งยังทำให้หัวใจเต้นอ่อนลง และมีผลกระทบต่อระบบประสาท สมอง ไต และปอด
• แคดเมียมสามารถทำให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจและผิวหนัง อาการท้องร่วง และอาเจียน รวมถึงส่งผลกระทบต่อไต กระดูก และปอด
• โครเมียมเป็นสารก่อมะเร็งชนิดหนึ่งที่สามารถทำให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจและผิวหนัง
• สารทำความเย็นสามารถทำให้เกิดการระคายเคืองต่อระบบทางเดินหายใจและตา รวมถึงอาการปวดศีรษะ และหัวใจเต้นเร็ว
• สารหน่วงไฟสามารถมีผลกระทบต่อฮอร์โมนไทรอยด์ ซึ่งส่งผลต่อการเติบโตและพัฒนาการ รวมถึงระบบสืบพันธุ์ และอาจเพิ่มความเสี่ยงในการเกิดมะเร็ง

สถานการณ์ขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทย

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยเป็นปัญหาที่น่าเป็นห่วง เนื่องจากปริมาณ E-Waste ในไทยมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นทุกปี หากไม่ได้รับการจัดการอย่างถูกวิธี ภายใน 5 – 10 ปี ประเทศไทยอาจเผชิญกับ “วิกฤตขยะอิเล็กทรอนิกส์” ที่ล้นเมือง ในขณะที่อัตราการรีไซเคิลในประเทศไทยยังคงต่ำเพียงแค่ 15% เท่านั้น

การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ในประเทศไทยมีแนวทางในการนำกฎหมายและแนวคิดต่างๆ เช่น หลัก 3R หลัก EPR และแรงจูงใจทางเศรษฐกิจมาบูรณาการใช้งานเพื่อแก้ไขปัญหา ขณะนี้ร่างพระราชบัญญัติการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ยังไม่ได้บังคับใช้ หากมีผลบังคับใช้ จะช่วยปกป้องประชาชนและสิ่งแวดล้อมจากอันตรายของโลหะหนักได้

แนวทางกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกวิธีและปลอดภัย

มีวิธีกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์และแนวทางที่เลือกทำได้หลายวิธี เพื่อให้การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นไปอย่างถูกต้องและปลอดภัย ดังนี้

ลดปริมาณการใช้

ลดปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยเริ่มต้นจากการลดการบริโภคตั้งแต่ต้นทาง ควรหลีกเลี่ยงการซื้อผลิตภัณฑ์ที่ไม่จำเป็น โดยก่อนตัดสินใจซื้อควรพิจารณาความจำเป็นและการใช้งานของผลิตภัณฑ์นั้นๆ อย่างรอบคอบ

สำหรับการซื้ออุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ใหม่ ควรเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและความทนทาน เพื่อยืดอายุการใช้งานและลดความต้องการในการทิ้งขยะ

นำมาใช้ซ้ำ

ซ่อมแซมผลิตภัณฑ์ที่ชำรุดเป็นวิธีหนึ่งที่ช่วยยืดอายุการใช้งานของอุปกรณ์และลดปริมาณขยะอิเล็กทรอนิกส์ได้ โดยการซ่อมแซมให้ผลิตภัณฑ์กลับมาใช้ประโยชน์ได้เหมือนเดิม แทนที่จะทิ้งไป

บริจาคขยะอิเล็กทรอนิกส์

บริจาคหรือส่งต่อเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ไม่ได้ใช้งานแล้ว แต่ยังสามารถใช้งานได้ เป็นวิธีที่ช่วยลดขยะและส่งเสริมการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด 

หากอุปกรณ์ยังสามารถใช้งานได้ดีและไม่มีปัญหา เราสามารถบริจาคให้กับบุคคลที่ต้องการหรือองค์กรที่มีการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกต้อง เพื่อให้สามารถนำไปใช้งานต่อไป หรือรีไซเคิลอย่างเหมาะสม

รีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์

หากเรามีอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่เสียแล้ว ไม่จำเป็นต้องทิ้งทันที แต่สามารถพิจารณานำไปรีไซเคิลที่โรงงานที่มีเทคโนโลยีและเครื่องมือที่เหมาะสม สำหรับการแยกชิ้นส่วน รีไซเคิล และกำจัดขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกวิธี โดยไม่ก่อให้เกิดอันตรายต่อสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้การรีไซเคิลยังช่วยลดปริมาณขยะและรักษาทรัพยากรธรรมชาติให้ยั่งยืน

คัดแยกจากขยะทั่วไป

การคัดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นสิ่งสำคัญ เราควรแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์ออกจากขยะทั่วไป และนำไปทิ้งในสถานที่ที่มีการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างถูกต้อง เพื่อให้สามารถนำไปกำจัดอย่างปลอดภัย โดยไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

ไม่แกะหรือแยกชิ้นส่วนขยะอิเล็กทรอนิกส์

ไม่ควรแกะหรือแยกชิ้นส่วนซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ รวมถึงแบตเตอรี่มือถือและแบตเตอรี่รถยนต์ เพราะอาจทำให้สารอันตรายรั่วไหลออกมา ซึ่งส่งผลกระทบต่อสุขภาพของมนุษย์และสิ่งแวดล้อมได้

สรุป

ขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) คือ ซากอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ที่หมดอายุการใช้งาน เช่น โทรศัพท์มือถือ คอมพิวเตอร์ หรือทีวี ขยะเหล่านี้มีสารพิษที่อันตรายต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ เช่น ตะกั่ว ปรอท และแคดเมียม ซึ่งอาจทำลายระบบประสาท ระบบเลือด และอวัยวะต่างๆ ในร่างกาย หากกำจัดไม่ถูกวิธี ตอนนี้ในประเทศไทยปริมาณ E-Waste มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นทุกปี แต่การรีไซเคิลยังคงต่ำเพียง 15% ซึ่งเป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน

โดยหลายองค์กรการกุศลมีการแก้ไขปัญหาผ่านการเปิดรับบริจาคอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ยังใช้งานได้ เพื่อนำไปซ่อมแซมและแจกจ่ายให้ผู้ด้อยโอกาส หรือรีไซเคิลอย่างถูกวิธี หากต้องการบริจาคหรือขายขยะอิเล็กทรอนิกส์ สามารถค้นหาองค์กรหรือมูลนิธิที่รับได้ผ่านทาง Cheewid เช่น ฮีโร่รีไซเคิล by Green2Get Wake Up Waste Recycle Day Thailand และ WASTE BUY Delivery เป็นต้น