สัญญาณเตือนมะเร็งปากมดลูก อาการแบบไหนที่ไม่ควรมองข้าม?

Key Takeaway

• สัญญาณมะเร็งปากมดลูก มีอาการเลือดออกผิดปกติทางช่องคลอดระหว่างรอบเดือน หลังมีเพศสัมพันธ์ หรือหลังหมดประจำเดือน ตกขาวเปลี่ยนไปปนเลือดหรือกลิ่นแรง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ และปวดท้องน้อย เชิงกราน หรือปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง
• ​สาเหตุมะเร็งปากมดลูกคือการติดเชื้อไวรัส HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูง ร่วมกับการมีเพศสัมพันธ์ตั้งแต่อายุน้อย มีคู่นอนหลายคน หรือคู่นอนมีคู่อื่น สูบบุหรี่ ภูมิคุ้มกันต่ำ และไม่ตรวจคัดกรอง
• ​วิธีรักษามะเร็งปากมดลูกขึ้นกับระยะของโรคและสุขภาพผู้ป่วย อาจใช้การจี้หรือผ่าตัดเอาเนื้อเยื่อผิดปกติออก ผ่าตัดมดลูกและต่อมน้ำเหลือง รังสีรักษา เคมีบำบัด และในบางรายอาจเสริมยามุ่งเป้าหรือภูมิคุ้มกันบำบัด นิยมผสมหลายๆ วิธีร่วมกัน
• วิธี​ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดหลักๆ มี Pap smear ตรวจซ้ำเป็นระยะทุก 1 – 3 ปี และการตรวจ HPV DNA ตรวจซ้ำ 3 – 5 ปี การตรวจร่วมกันจะยิ่งแม่นยำสูง เหมาะกับผู้หญิงส่วนใหญ่ที่เคยมีเพศสัมพันธ์แล้ว

หลายครั้งร่างกายส่งสัญญาณเตือนเงียบๆ แต่เราเผลอมองข้าม ทั้งที่จริงแล้ว อาการบางอย่างอันตรายมากกว่าที่คิด โดยเฉพาะสัญญาณมะเร็งปากมดลูก มีทั้งเลือดออกผิดปกติระหว่างรอบเดือน หรือมีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ ตกขาวเปลี่ยนไป ปนเลือดหรือมีกลิ่นแรงผิดปกติ รู้สึกเจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ ปวดท้องน้อย ปวดเชิงกราน และปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง อาการมะเร็งปากมดลูกอาจไม่รุนแรงในตอนต้น แต่การรู้ทันและไม่มองข้ามช่วยให้เรามีโอกาสรักษาได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ก่อนที่ทุกอย่างจะสายเกินไป

มะเร็งปากมดลูกคืออะไร?

มะเร็งปากมดลูก คือมะเร็งที่เกิดจากเซลล์บริเวณปากมดลูก เป็นส่วนล่างของมดลูกที่เชื่อมกับช่องคลอด เกิดจากเซลล์บริเวณนี้เจริญเติบโตผิดปกติ กลายเป็นเซลล์มะเร็งและค่อยๆ ลุกลามลึกเข้าไปในเนื้อเยื่อรอบๆ ถ้าไม่ได้รับการรักษา มะเร็งชนิดนี้พบได้บ่อยในผู้หญิงไทย แต่ถือเป็นมะเร็งที่ป้องกันและตรวจเจอได้ด้วยการตรวจคัดกรองสม่ำเสมอและการฉีดวัคซีน HPV

สัญญาณมะเร็งปากมดลูก มีอาการอะไรบ้าง?

มะเร็งปากมดลูกอันตรายตรงที่ “ระยะแรกแทบไม่มีอาการอะไร” เพราะเซลล์ผิดปกติยังอยู่เฉพาะที่ปากมดลูก ยังไม่ลุกลามมาก จนอาการมะเร็งปากมดลูกชัดๆ โผล่มาเมื่อโรคเริ่มลุกลามแล้ว ทำให้หลายคนมารู้ตัวตอนที่สายไปแล้ว การสังเกตสัญญาณมะเร็งปากมดลูกและตรวจคัดกรองสม่ำเสมอจึงสำคัญมาก 

• เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด เช่น เลือดออกกะปริดกะปรอยระหว่างรอบเดือน เลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ หรือเลือดออกทั้งที่หมดประจำเดือนแล้ว​
• ตกขาวเปลี่ยนไปจากเดิม มีปริมาณมากขึ้น สีผิดปกติ เช่น เหลือง น้ำตาล เทา มีเลือดปน หรือมีกลิ่นเหม็นแรงเรื้อรัง​
• รู้สึกเจ็บเวลามีเพศสัมพันธ์ หรือมีเลือดออกหลังมีเพศสัมพันธ์ร่วมด้วยบ่อยๆ
• ปวดท้องน้อย ปวดเชิงกราน หรือปวดหลังส่วนล่างเรื้อรัง โดยเฉพาะถ้าปวดต่อเนื่องและไม่สัมพันธ์กับรอบเดือนเหมือนเดิม​
• มีอาการมะเร็งปากมดลูกผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย เช่น ปัสสาวะลำบาก ปัสสาวะปนเลือด น้ำหนักลด อ่อนเพลีย เบื่ออาหาร เมื่อรวมกับอาการข้างต้นควรรีบไปพบสูตินรีแพทย์เพื่อตรวจเพิ่มเติม

สาเหตุมะเร็งปากมดลูกและปัจจัยเสี่ยง

• การติดเชื้อไวรัส HPV
  การติดเชื้อไวรัสฮิวแมนแพปพิลโลมาไวรัส (HPV) สายพันธุ์เสี่ยงสูง เช่น HPV 16 และ 18 ที่ติดต่อผ่านการมีเพศสัมพันธ์ ทำให้เซลล์ปากมดลูกค่อยๆ เปลี่ยนเป็นเซลล์ผิดปกติและพัฒนาเป็นมะเร็งได้ในระยะยาว

• การมีเพศสัมพันธ์ที่มีความเสี่ยง
  เริ่มมีเพศสัมพันธ์ตั้งแต่อายุน้อย มีคู่นอนหลายคน หรือมีคู่นอนที่มีเพศสัมพันธ์กับคนอื่นหลายคน เพิ่มโอกาสติดเชื้อ HPV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น โดยเฉพาะมะเร็งปากมดลูก

• การติดโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์และภูมิคุ้มกันต่ำ
  การติดเชื้อเอชไอวี (HIV) หรือโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น เช่น คลาไมเดีย หนองใน ซิฟิลิส ทำให้ภูมิคุ้มกันอ่อนแอ ร่างกายกำจัดเชื้อ HPV น้อยลง เซลล์ผิดปกติ มีโอกาสพัฒนาต่อเป็นมะเร็งได้

• การสูบบุหรี่
  ผู้หญิงที่สูบบุหรี่มีความเสี่ยงมะเร็งปากมดลูกสูงกว่าคนไม่สูบ เพราะสารพิษจากบุหรี่ทำลายสารพันธุกรรมของเซลล์ปากมดลูกและลดประสิทธิภาพของระบบภูมิคุ้มกันในการกำจัดเชื้อ HPV

​

• การใช้ยาคุมกำเนิดระยะยาวและปัจจัยด้านฮอร์โมน
  การกินยาคุมกำเนิดติดต่อกันนานหลายปี อาจเสี่ยงเป็นมะเร็งปากมดลูกเล็กน้อย โดยเฉพาะเมื่อร่วมกับปัจจัยเสี่ยงอื่น เช่น การสูบบุหรี่และติดเชื้อ HPV

• ปัจจัยอื่นๆ ที่เกี่ยวข้อง
  การไม่ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกสม่ำเสมอ ประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งปากมดลูก มีบุตรหลายคน หรือสุขอนามัยบริเวณอวัยวะเพศไม่ดี ทำให้โอกาสที่เซลล์ผิดปกติจะไม่ได้ตรวจพบและพัฒนาเป็นมะเร็งเพิ่มขึ้น

มะเร็งปากมดลูกมีกี่ระยะ? 

1. ระยะที่ 0 (ระยะก่อนลุกลาม) เซลล์ผิดปกติเริ่มกลายเป็นเซลล์มะเร็งเฉพาะที่ผิวด้านบนของปากมดลูก ยังไม่ลุกลามลึก เรียกว่า “มะเร็งในจุดกำเนิด” ถ้าตรวจพบระยะนี้จะรักษาได้อยู่
2. ระยะที่ 1 เซลล์มะเร็งอยู่เฉพาะบริเวณปากมดลูก อาการของมะเร็งปากมดลูกระยะแรกยังไม่ลุกลามออกนอกปากมดลูก แบ่งย่อยตามขนาดและความลึกของก้อนมะเร็ง ยิ่งเจอเร็ว โอกาสรักษาหายยิ่งสูง
3. ระยะที่ 2 มะเร็งเริ่มลุกลามออกจากปากมดลูก ไปยังส่วนบนของช่องคลอดหรือเนื้อเยื่อข้างปากมดลูก แต่ยังไม่ถึงผนังอุ้งเชิงกรานหรือช่องคลอดส่วนล่าง ถือเป็นระยะลุกลามเฉพาะที่
4. ระยะที่ 3 มะเร็งลุกลามกว้างขึ้นถึงช่องคลอดส่วนล่างหรือผนังอุ้งเชิงกราน อาจกดทับท่อไตจนทำให้การทำงานไตผิดปกติ จัดเป็นระยะที่โรคลุกลามมากและต้องรักษาจริงจัง
5. ระยะที่ 4 มะเร็งลุกลามออกนอกเชิงกรานไปยังอวัยวะใกล้เคียง เช่น กระเพาะปัสสาวะ ลำไส้ หรือแพร่กระจายไปอวัยวะห่างไกล เช่น ปอด ตับ กระดูก เป็นระยะท้ายที่จะรักษาแบบควบคุมโรคและประคับประคอง

วิธีรักษามะเร็งปากมดลูก

ตอนรักษามะเร็งปากมดลูก แพทย์จะเลือกวิธีตาม “ระยะของโรค อายุ และแผนมีบุตรในอนาคต” ใช้หลายวิธีร่วมกันเพื่อควบคุมโรคให้ดีที่สุด

• การรักษาในระยะก่อนลุกลามหรือระยะต้น ใช้วิธีจี้ทำลายเซลล์ผิดปกติ เช่น จี้เย็น จี้ร้อน หรือการตัดปากมดลูกเป็นรูปกรวย (Cone Biopsy, LEEP) และในบางรายอาจผ่าตัดมดลูกแบบเก็บรังไข่ เพื่อกำจัดเซลล์มะเร็งให้หมด

• การผ่าตัดมดลูกและต่อมน้ำเหลืองใช้ในมะเร็งระยะต้นถึงระยะที่ 1 – 2 บางส่วน โดยผ่าตัดมดลูก ปากมดลูก และต่อมน้ำเหลืองในอุ้งเชิงกรานออก ช่วยลดโอกาสลุกลามหรือกลับมาเป็นซ้ำ เหมาะกับผู้ป่วยที่ยังแข็งแรงพอสำหรับผ่าตัดใหญ่

• รังสีรักษา (ฉายแสงและใส่แร่) ใช้ได้แทบทุกระยะ โดยเฉพาะระยะ 2 – 3 หรือกรณีที่ผ่าตัดไม่ได้ ประกอบด้วยการฉายรังสีจากภายนอกร่วมกับการใส่แร่ (Brachytherapy) ใกล้บริเวณปากมดลูก เพื่อทำลายเซลล์มะเร็งเฉพาะจุด

• เคมีบำบัดใช้ยาทางหลอดเลือดเพื่อทำลาย หรือยับยั้งเซลล์มะเร็ง ให้ร่วมกับรังสีรักษาในมะเร็งระยะลุกลาม หรือใช้เป็นการรักษาหลักในระยะแพร่กระจาย กลับเป็นซ้ำ เพื่อลดขนาดก้อนและบรรเทาอาการโรคมะเร็งปากมดลูก

• ยามุ่งเป้าและภูมิคุ้มกันบำบัด ใช้ในผู้ป่วยระยะลุกลามหรือแพร่กระจายที่ไม่ตอบสนองต่อการรักษามาตรฐาน ยาจะไปจับเป้าหมายเฉพาะบนเซลล์มะเร็ง หรือกระตุ้นภูมิคุ้มกันให้จัดการเซลล์มะเร็งได้ดีขึ้น แต่ยังใช้ในกลุ่มคัดเลือกเป็นหลัก

• การรักษาประคับประคองในระยะท้ายๆ หรือระยะ 4 ที่ลุกลามมาก การรักษาเน้นควบคุมอาการ เช่น ปวด เลือดออก หรือกดเบียดอวัยวะต่างๆ เพื่อให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีที่สุดเท่าที่ทำได้ มากกว่ามุ่งรักษาให้หายขาด

วิธีป้องกันมะเร็งปากมดลูก

• ฉีดวัคซีนป้องกันเชื้อ HPV ช่วยลดความเสี่ยงมะเร็งปากมดลูกได้มาก เพราะป้องกันสายพันธุ์เสี่ยงสูงที่ทำให้เซลล์ปากมดลูกเปลี่ยนไปเป็นเซลล์มะเร็งในระยะยาว ควรฉีดตั้งแต่วัยรุ่น ก่อนเริ่มมีเพศสัมพันธ์
• ตรวจคัดกรองสม่ำเสมอ (Pap smear / HPV test) การตรวจแปปสเมียร์ หรือตรวจหาเชื้อ HPV สม่ำเสมอตามช่วงอายุ ช่วยให้พบความผิดปกติของเซลล์ตั้งแต่ระยะก่อนมะเร็ง ทำให้รักษาได้ง่ายและโอกาสหายสูง
• ป้องกันความเสี่ยงด้านเพศสัมพันธ์ ใช้ถุงยางอนามัยทุกครั้ง ลดจำนวนคู่นอน เลี่ยงการมีเพศสัมพันธ์ที่เสี่ยงสูง เพื่อลดโอกาสติดเชื้อ HPV และโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่น
• งดสูบบุหรี่และดูแลภูมิคุ้มกัน การไม่สูบบุหรี่และดูแลสุขภาพให้ภูมิคุ้มกันแข็งแรง ช่วยให้ร่างกายจัดการเชื้อ HPV ได้ดีขึ้น ลดโอกาสที่เซลล์ผิดปกติจะพัฒนาต่อเป็นมะเร็ง
• ใส่ใจสัญญาณผิดปกติและพบสูตินรีแพทย์ ถ้ามีเลือดออกผิดปกติ ตกขาวเปลี่ยนไป เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ หรือปวดท้องน้อย เชิงกรานเรื้อรัง ควรรีบพบสูตินรีแพทย์ ไม่ปล่อยทิ้งไว้ เพราะยิ่งเจอเร็ว ยิ่งรักษาได้เร็ว

ตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกแบบไหนดี? ตรวจเมื่อไร

• วิธีตรวจคัดกรองหลักๆ ที่ใช้ในปัจจุบัน
  การตรวจเซลล์ปากมดลูกแบบเดิม (Pap smear) และแบบน้ำยา (ThinPrep / liquid-based cytology) ใช้หาเซลล์ผิดปกติที่อาจกลายเป็นมะเร็งในอนาคต ส่วนการตรวจ HPV DNA จะตรวจหาเชื้อไวรัส HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงโดยตรง ทำให้รู้ความเสี่ยงล่วงหน้าได้หลายปี

• ควรตรวจเมื่อไรและถี่แค่ไหน
  แนะนำให้คนที่เริ่มมีเพศสัมพันธ์แล้วเข้าตรวจคัดกรอง หรือคนอายุประมาณอายุ 25 – 30 ปีขึ้นไป และตรวจซ้ำเป็นระยะ ถ้าใช้ Pap smear อย่างเดียวตรวจทุกปี แต่ถ้าตรวจร่วมกับ HPV DNA (co-test) และผลปกติสามารถเว้นช่วงได้ 3 – 5 ปี (ขึ้นกับดุลยพินิจแพทย์และแนวทางแต่ละสถาบัน)

• ตรวจแบบไหนดีเหมาะกับใคร
  สำหรับผู้หญิงส่วนใหญ่ การตรวจร่วมกันทั้ง Pap smear และ HPV DNA (co-test) จะแม่นยำสูง ช่วยตรวจเจอความผิดปกติได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น ส่วนการตรวจเฉพาะ Pap smear ยังเป็นทางเลือกที่ดีในสถานพยาบาลทั่วไป โดยเฉพาะถ้าตรวจสม่ำเสมอตามนัด

โครงการตรวจคัดกรองฟรีของรัฐ

ภาครัฐไทยมีโครงการตรวจคัดกรองมะเร็งปากมดลูกฟรีให้กับผู้หญิงช่วงอายุที่กำหนด (เช่น กลุ่มอายุประมาณ 30–60 ปีที่มีสิทธิหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ/บัตรทอง ประกันสังคมหรือสิทธิข้าราชการ) โดยให้บริการตรวจที่โรงพยาบาลรัฐ ศูนย์บริการสาธารณสุข และรพ.สต. ในพื้นที่

วิธีเช็กสิทธิและจุดให้บริการ

สามารถติดต่อสอบถามที่โรงพยาบาลตามสิทธิหลักประกันสุขภาพของตนเอง สายด่วน สปสช. 1330 หรือหน่วยบริการสาธารณสุขใกล้บ้าน เพื่อเช็กว่าตนอยู่ในกลุ่มอายุที่เข้าร่วมโครงการฟรีได้หรือไม่ และต้องใช้เอกสารอะไรบ้างในวันที่ไปตรวจ    

สรุป

สัญญาณมะเร็งปากมดลูกระยะแรกไม่ค่อยแสดงอาการชัด สัญญาณเตือนที่พบบ่อย เช่น เลือดออกผิดปกติทางช่องคลอด ตกขาวเปลี่ยนไปปนเลือดหรือกลิ่นแรง เจ็บขณะมีเพศสัมพันธ์ และปวดท้องน้อยหรือเชิงกรานเรื้อรัง ปัจจัยเสี่ยงมีทั้งติดเชื้อ HPV การมีเพศสัมพันธ์ที่มีความเสี่ยง สูบบุหรี่ ภูมิคุ้มกันต่ำ และไม่ตรวจคัดกรอง

การรักษามีหลายวิธี เช่น จี้หรือตัดเซลล์ผิดปกติ ผ่าตัดมดลูก รังสีรักษา เคมีบำบัด และยามุ่งเป้า ขึ้นกับระยะโรคและสภาพร่างกาย ป้องกันได้ด้วยการฉีดวัคซีน HPV ใช้ถุงยาง ลดพฤติกรรมเสี่ยง งดสูบบุหรี่ ตรวจคัดกรองตามสิทธิ์ในโครงการรัฐ เพื่อลดโอกาสเกิดโรคและตรวจเจอได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น

FAQ – คำถามที่พบบ่อย

ระยะก่อนเป็นมะเร็งปากมดลูกมีอะไรบ้าง?

ก่อนเป็นมะเร็งเรียกว่า “ระยะก่อนมะเร็ง” หรือรอยโรคก่อนมะเร็ง (Precancerous lesion) คือเซลล์ปากมดลูกเริ่มผิดปกติแต่ยังไม่ลุกลามลึกเข้าไปในเนื้อปากมดลูก ระยะนี้ไม่มีอาการเลย และตรวจพบได้จากการตรวจคัดกรอง เช่น Pap smear หรือการตรวจเซลล์วิทยาเท่านั้น

วิธีตรวจมะเร็งปากมดลูกด้วยตัวเอง ทำได้อย่างไร?

ในทางการแพทย์ การวินิจฉัยต้องอาศัยแพทย์ตรวจภายในและตรวจคัดกรอง เช่น Pap smear หรือ HPV DNA แต่ปัจจุบันมีชุดเก็บตัวอย่างด้วยตัวเอง (Self-sampling) ที่ใช้เก็บสารคัดหลั่งหรือปัสสาวะส่งตรวจ HPV ได้ในบางโครงการหรือสถานพยาบาล แต่ถ้ามีอาการผิดปกติควรให้แพทย์ตรวจเต็มรูปแบบเสมอ

ตรวจ HPV กับมะเร็งปากมดลูก อันเดียวกันไหม?

ไม่ใช่อันเดียวกัน แต่เกี่ยวข้องกัน การตรวจ HPV เป็นการตรวจหาเชื้อไวรัส HPV สายพันธุ์เสี่ยงสูงที่เป็นสาเหตุสำคัญของมะเร็งปากมดลูก ส่วนการตรวจมะเร็งปากมดลูก เช่น Pap smear เป็นการดูความผิดปกติของเซลล์ปากมดลูก ว่ามีการเปลี่ยนแปลงไปเป็นระยะก่อนมะเร็งหรือเป็นมะเร็งแล้ว

ผู้หญิงติดเชื้อ HPV จะมีอาการอะไรบ้าง?

ส่วนใหญ่ไม่มีอาการ และร่างกายสามารถกำจัดเชื้อได้เองใน 1 – 2 ปี โดยไม่รู้ตัว บางรายอาจมีหูดที่อวัยวะเพศ (จากสายพันธุ์ที่ก่อหูด) แต่สายพันธุ์ที่เสี่ยงมะเร็งไม่มีอาการชัดเจน จึงต้องพึ่งการตรวจคัดกรองและหรือตรวจ HPV เพื่อรู้ว่ามีเชื้ออยู่ไหม

HPV ติดจากห้องน้ำสาธารณะได้ไหม?

โดยหลักๆ HPV ติดต่อผ่านการสัมผัสทางเพศสัมพันธ์หรือผิวต่อผิวบริเวณอวัยวะเพศ ไม่ใช่จากการนั่งโถส้วมหรือใช้ห้องน้ำสาธารณะ โอกาสติดจากพื้นผิวอย่างโถส้วมถือว่าน้อยมาก เพราะเชื้ออยู่รอดบนพื้นผิวแห้งๆ ไม่นาน และต้องมีการสัมผัสใกล้ชิดบริเวณเยื่อบุถึงจะติดได้

ตรวจ HPV ราคาเท่าไร?

ค่าตรวจ HPV จะต่างกันตามโรงพยาบาลและรูปแบบการตรวจ โดยทั่วไป อยู่ที่หลักพันบาทต่อครั้ง ประมาณ 1,500 – 3,500 บาท ในโรงพยาบาลเอกชน ขึ้นกับแพ็กเกจว่ารวมตรวจอย่างอื่นด้วยไหม ถ้าต้องการตัวเลขชัดเจนควรสอบถามราคากับโรงพยาบาล คลินิกที่สนใจ หรือเช็กโปรแกรมตรวจสุขภาพของแต่ละแห่งโดยตรง

References

Medpark Hospital. มะเร็งปากมดลูก สาเหตุ อาการ ปัจจัยเสี่ยง การรักษา ป้องกัน. medparkhospital.com. Published 13 June 2020. Retrieved 8 January 2026.